Orao krstaš ( Aquila heliaca) je nekada bio česta ptica koja se sretala na našim prostorima, ali je danas ugrožena vrsta i, u svetu i kod nas,  preti joj izumiranje.

To je velika i snažna grabljivica, dugačka oko 80 cm, sa rasponom krila od 200 cm. Polovi su sličnog izgleda, samo su ženke malo krupnije od mužjaka. Boja perja se menja sa starošću jedinke- mladunci imaju žutosmeđu boju i prošarani su tamnijim uzdužnim šarama, dok su  glava i vrat odraslih jedinki žutosmeđe boje a telo je tamnosmeđe sa karakterističnim belim naramenicama.

Orao krstaš nastanjuje široke oblasti od jugoistočnih delova Evrope, preko Balkanskog poluostrva, Turske, južnih delova Rusije i Azije, do centralnog Sibira, jugozapadnog Transbajkala i Mongolije. Na jugu dopire do Kipra, Izraela, severnog Irana, zapadnog Tjen-Šana, severnog Tibeta i severozapadne Indije. Orao krstaš je ptica stepskih i mediteranskih oblasti, i živi u otvorenim nizijskim i brdskim oblastima od 1000-1200 m nadmorske visine. Broj ptica je na čitavom prostoru dramatično pao. Procenjuje se da na celom prostoru do Urala živi 850-1400 parova. Najveća populacija se nalazi u Rusiji (600-900 parova).
Uglavnom je ptica stanarica – ostaje tokom čitave godine na svojoj teritoriji ili u susednim oblastima. One koje su zastupljene u severnim oblastima sele se u periodu od sredine septembra do početka novembra i od početka februara do početka aprila.

Orao krstaš lovi na otvorenom terenu. Glavna hrana su mu manji do srednji sisari, razne ptice, gmizavci i ostaci uginulih divljih i domaćih životinja. On gradi gnezda na visokom i starom drveću u manjim ili proređenim šumama. Uglavnom bira mesta koja ljudi ne posećuju.

Ženka polaže jaja krajem marta ili početkom aprila. Leglo obično čine 2-3 jaja. Za vreme inkubacije, koja traje 43 dana, na  jajima naizmenično leže mužjak i ženka. Mladunci su dugo zavisni od roditelja i zbog toga je prvih desetak dana ženka stalno prisutna u gnezdu dok mužjak lovi i donosi hranu.  Nakon toga ženka počinje zajedno sa mužjakom da lovi . Tokom prvih pet nedelja uglavnom ženka  hrani mladunce kljun na kljun, a kasnije oni počinju sami da jedu plen koji im roditelji donesu. Nakon 65-77 dana od izleganja, mladunci poleću, ali nakon toga još nekoliko nedelja ostaju sa roditeljima dok ne nauče da budu potpuno samostalni.

Iako par orlova krstaša može da podigne jedno do tri mladunca godišnje, uspešnost gnežđenja je jako mala. Legla stradaju zbog vremenskih nepogoda, uznemiravanja i pljačke legla, zbog čega ptice mogu i da napuste svoje mladunce. Kod orlova krstaša se susreće i pojava da jači mladunac ubija slabijeg- kainizam. Glavni krivac za njihovo nestajanje je čovek, koji ga je u prošlosti često proganjao i ubijao.

Orao krstaš je zaštićen kao prirodna retkost  Zakonom o zaštiti prirode i lovstvu Srbije.

Advertisements